Yaşayan fosiller: At nalı yengeçleri

Görüş yazın
312
görüntüleme

Geçmişten günümüze çok az değişikle gelmeyi başaran en önemli canlı türleri arasında elbette ki at nalı yengeçleri de geliyor. Merostomata sınıfının içindeki Xiphosura takımı içinde yer alan bu yengeçler, adeta yaşayan  birer fosil olarak değerlendiriliyor!

Üstlerini kaplayan ve vücutlarının tamamını örten zırhları sebebiyle denizlerde yaşayan ve  ilgi çekici canlılardan başında gelen at nalı yengeçlerinin geçmişleri neredeyse 500 milyon yıl öncesine, yani Ordovisyen’e kadar dayanıyor! Bu da demek oluyor ki, dinazorlarda aynı zaman diliminde yaşamış bir canlı ile karşı karşıyayız! Kabuğun altındaki 10 kalın, güçlü ve duyarlı bacak, at nalı yengeçlerin kolay ve hızlıca hareket etmesini sağlarken kuyruğu da denge ve yön organı olarak harika bir iş çıkarıyor. Zaman boyunca işlevlinden hiç bir şey kaybetmeyen bir çift gözün yanında, bu işlevsel kuyruğun üzerinde de etkileyici bir kaç ışık reseptörü yer alıyor.

At nalı yengeçlerini ilginç kılan bir diğer özellikleri de, vücutlarının içindeki taşıma dokusu olan kanlarının rengi. Herhangi bir canlının kanının içeriğinde yer alan Hemoglobin (demirli bir bileşik) bileşiğinin yerine Hemosiyanin (bakırlı bir bileşik) odaklı bir bileşen bulunduran bu canlılar, özellikle biyolojik ve kimyasal araştırmalar için bilim insanlarının ilgisini üstlerine çekmeyi sürdürüyor. Kanlarının içindeki yüksek koruma faktörleri, kanlarının yüksek sterilizasyon gerektiren ve enfeksiyon riski yüksek olan operasyonlarda sıklıkla kullanım talebinin oluşmasına neden oluyor.

Bir taraftan, bu yengeçlerin tarihteki gelişim safhaları izlendiğinde, kökenleri şu anda karada yaşayan eklem bacaklı örümceklere daha da yakın görülüyor. Bu da at nalı yengeçlerinin kara ile etkileşimlerinin  tarih boyunca sürekli devam ettiğinin ve su ile kara arasında devamlı olarak gidip geldiklerinin en önemli kanıtlarından birisi.

Bilinçsiz avcılık elbette ki at nalı yengeçlerini de etkiliyor. Yapılan at naslı yengeci avcılığı yada doğadan uzaklaştırılma eylemleri, tarih boyunca kendilerine dünya üzerinde yer bulabilmiş bu efsanevi canlının soyunu tehdit eden en önemli etmenlerin başında. Milyonlarca yıldır yaşamayı ve dünyanın değişimine bağlı olarak evrimleşen at nalı yengeçleri, gerek tıbbi araştırmalar gerekse kanlarının yüksek ekonomik değeri için bilinçsizce avlanıyor. Ayrıca yengeçlerin yaşadığı bölgelerdeki aşırı deniz kirliliği, metabolizmalarında aşırı birikimlere neden olarak canlıların doğal fizyolojilerinin bozulmasında önemli rol oynuyor.

At nalı yengeçleri, Türkiye’de çeşitli deniz akvaryumlarında görülebiliyor…